ŞANLIURFA HALK EDEBİYATINDA NENNİ (NİNNİ)

Kültürel miras içerisinde ninnilerin ayrı bir yeri ve ehemmiyeti vardır. Ninniler annelerimizin sevinçlerini, üzüntülerini, arzu ve beklentilerini, ümit ve hayallerini yansıtırlar.

Anneler bebek yaşındaki çocuklarını uyuturken veya ağlamasını durdurmak, oyalamak için beşikte, kucağında veya ayağında sallarken kendine has tatlı bir nağme ile ninniler söylerler. Bu söylediği ninniler genellikle annelerinden dinlediği ninnilerdir. Bazen de kendisi bir şeyler dizerek o andaki hislerini ninni şeklinde ifade eder. Ninninin ezgisi beşiğin tıkırtısına karışır ve çocuk bu tatlı nağme ile uykulara dalar. Bazen anne kendini ninniye o kadar kaptırır ki kendisinin de uykusu gelir. Bazı çocuklar ninniye alışır ve ninni söylenmeden, huysuzlaşır, uyumaz olur.

Şanlıurfalı kadınların söyledikleri ninniler üzerine esaslı bir çalışma yapılmamıştır. Biz gerek yazılı kaynaklardan gerekse kaynak kişilerden derleyerek. İleride bu konuda yapılacak çalışmalara bir başlangıç olsun diye, Şanlıurfa’da söylenen ninniler üzerine bir çalışma yaptık. Bu konuda elimize geçen ilk yazılı kaynağa Amil Çelebioğlu’nun hazırladığı “Türk Ninniler Hazinesi” kitabında rastladık.

Urfa ağzında “ninni”ye “nenni” denilir. “Nenni: Ninni, sevecen ve istekli bir biçimde söylenen ‘rahat uyu’ dileği” (Özbek, 2013, s. 207).

ŞANLIURFA’DAN NİNNİ ÖRNEKLERİ

Ninni desem ar m’ola?

Koynu dolu nar m’ola?

Arasan şu dünyayı,

Yavrum gibi var m’ola?

Havalar ayaz mı oldu?

Gelinler beyaz mı oldu?

Küçük gelin oldu,

Kimsesiz gelin.

Nenni de nenni

Küçüğüm nenni.

Ninni dedim bayahtan,

Sesi aldım ıraktan,

Evde keten kalmadı

Yarama bağlamaktan

I, ı, ı, ı, ı…

Ülle ülle ülle…

E, e, e…

Beşiğim çamda mı kaldı?

Yuvarlandı damda mı kaldı?

Bebeğin babası Şam’da mı kaldı

Neyledin gelin, öldür beni

Nenni de nenni

Hoptini hoptini hoptini,

Yavrum anlamaz bunu

Mini mini yavruma ninni,

Ninni de oğlum ninni.

Bahçeye kurdum salıncak

Mini mini yavrum uyuyacak

Yatsın kalksın uyusun

Uyusun büyüsün yavrum

Oğlan oğlan ak teke,

Çit süre bostan eke,

Dayısı gele beğene,

Kızını vere yeğene nenni

Ninni diyem yatasın,

Hemincek boy atasın,

Baban beni döğende,

Bana arka çıkasın,

Uyusun büyüsün ninni,

Benim oğlum büyüsün ninni.

Hoppa hoppa hoppala,

Yat ki baban top ala

Ver topunu saklayım

Belki öolar çala.

Uyusun büyüsün ninni,

Tatı tatı yürüsün ninni.

Ninni desem ar m’ola?

Koynu dolu nar m’ola?

Arasan şu dünyayı,

Yavrum gibi var m’ola?

Nekine gelir dağlar elinden,

Bıraksınlar sıksam ince belinden,

Ne doydum ne usandım Ayşe gelinden

Nenni de nenni nenni,

Küçüğüm nenni nenni.

***

Dağlarda atlar,

Yana yana otlar,

Koç koç yiğitler,

Hep sana kurban.

Dağda doğanlar,

İnek sağanlar,

Oğul doğanlar,

Hep sana kurban.

Dağda erikler,

Taze ferikler,

Bağrı delikler,

Hep sana kurban.

Şanlıurfalı Naime Hayırlı ile yaptığımız derleme çalışmasında tespit ettiğimiz ninniler: (K.K.1)

Nenimin nenisi gelir

Oğlumun uykusu gelir

Uyu oğlum uyu

Şimdi bey babay gelir

Ninni dedim ben siye

Yazıği gelsin biye

Karşıki dağlar kimin

Güvenmişem ben siye

Yavrumun beşiği pakır

Sallaram tınğır mınğır

Yavrumun bir oğlu olursa

Adını da koyaram İmam Bakır (1)

Arasa’ya(2) buğday geldi

Bir ucu bize geldi

Biz bu beği büyüttük

Başımıza neler geldi

Ninni ninni ninniler

Uzak yoldan geldiler

Yavruma neler getirdiler

Uyusunda büyüsün ninni

***

Yavrumun beşiği çamdan

Yuvralandı düştü damdan

Bey babası gelir Şam’dan

Uyusunda büyüsün ninni

Karanfilem tüterem

Saksıllarda biterem

Nolur yavrum ağlama

Seni bırakıp giderem

Ninni dedim yatırdım

Şirin uykuya batırdım

Yavruma mama getirdim

Uyusunda büyüsün ninni

***

Kara gözler aralı

Kirpikleri sıralı

Uyusun gönlümün meleği

Uyusunda büyüsün ninni

Ninni dedim ben siye

Yazığı gelsin biye

Mehsim(3) yavrum ağlama

Yadigarsan sen biye

***

Arişler(4) boya bindi

Babası getirdi hindi

Uyu yavrum ağlama

Mamayı getirrem şimdi

Leyliyi(5) kurdum erişe

Kuşlar orda ötüşe

Oğlumun uykusu gelmiş

Tez uyuyup tez yetişe

***

Nenni yavrım nenni

‘Ö’o yimesin seni

Nenni yavrım nenni

Dertler yimesin seni (Saraç, 2018, s. 704).

Dipnotlar:

1) İmam Bakır: 12 imamdan beşincisi, Harran’ın 3 km güneydoğusundaki İmam Bakır Köyü’nde İmam Muhammed Bakır’a atfedilen bir türbe vardır. Çocuğu olmayan aileler buraya gider. Bunun üzerine çocukları olursa çocuklarının ismini İmam Bakır koyarlar.

2) Arasa: Buğday Pazarı

3) Mehsim: Masum

4) Ariş: Asma

5) Leyli: Salıncak

KAYNAKÇA

Aktacir, Halil. (1979). “Urfa Yöresinde Yaygın Halk Edebiyatı ve Folklor araştırmaları, İstanbul, Türkiyat Enstitüsü, Mt. Nr. 2041.

Çelebioğlu, Amil. (1995). Türk Ninniler Hazinesi, Bayrak Yayımcılık, İstanbul.

Gören, Adem. (1977). Birecik Folklorundan örnekler, Erzurum, A.Ü. Ktp, Mt.

Özbek, Mehmet Avni. (1971). “Urfa Ağzı Grameri”, İstanbul, Türkiyat Enst., Mt.nr.1262.

Özbek, Mehmet Avni (2013). Urfa Türkülerinin Dil ve Anlatım Özellikleri, Şanlıurfa Belediyesi Yayınları.

Kapaklı, Kemal. (1998). Ninni’den Ağıta-Şanlıurfa’da Doğum ve Ölümle İlgili Adet Ve Gelenekleri, Güneydoğu Gazete ve Matbaası. Şanlıurfa.

Saraç, Adil. (2018). Urfaca Urfalıca, Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi Yayınları.